SAHTE ALKOL ÖLÜMLERİ ve DENETİMLER

Çiğdem ALTUNDAŞ-Gıda Mühendisi

2025 yılının başından bu yana sahte içki kaynaklı ölümler ve ele geçirilen tonlarca kaçak içki gündemden düşmüyor.

Yeni yıl hareketliliğiyle birlikte konu yeniden öncelik kazandı. Yılbaşı kutlamalarıyla birlikte tüketimi artan alkollü içeceklerde sahte ürün riskine karşı denetimler sıklaştırılıyor. Satışı ve üretimi yasak olan sahte içkiler, her yıl kâr hırsıyla hareket eden kişiler tarafından piyasaya sürülüyor.

Ucuz ürüne olan talep, sahte içkilerin yüksek miktarlarda satışına yol açarken buna paralel olarak zehirlenme ve ölüm vakalarında da artış yaşanıyor. Yetkililer yıl sonuna doğru denetimleri artırarak uygunsuzluk tespit edilen işletmelere cezai işlem uyguluyor. Özellikle yılbaşı öncesinde İstanbul, İzmir ve Antalya gibi eğlence yoğunluğu yüksek illerdeki mekânlar mercek altına alınırken, kontroller en üst seviyeye çıkarıldı. Sağlık Bakanlığı, toplumsal farkındalık artmasına rağmen ekonomik koşulların merdiven altı ürün riskini canlı tuttuğu uyarısında bulunuyor. Vatandaşların, GİB BUİS uygulaması üzerinden QR kodlu bandrolleri sorgulamadan tek bir kadeh dahi tüketmemesinin hayati önem taşıdığı vurgulanıyor.

Peki Nedir Bu Sahte İçki?

İçki ya da alkollü içecek, etanol içeren içeceklerin genel adıdır. Likör, viski, cin, votka, rom, tekila, şarap ve bira dünyada yaygın olarak tüketilen içki türleri arasında yer alır. Alkollü içecekler, şekerli sıvıların mayalanması ve damıtılmasıyla elde edilir.

Sahte içki ise yasal olmayan yollarla, çoğunlukla ev ortamında damıtılarak üretilen; hiçbir kalite kontrolünden geçmemiş, denetlenmemiş ve genellikle sağlığa son derece zararlı maddeler içeren alkol ürünleridir.

En basit tanımıyla sahte içki; içilebilir etil alkol (etanol) yerine, maliyeti düşürmek amacıyla sanayide kullanılan metil alkolün (metanol) kullanılmasıyla üretilen yasa dışı ve ölümcül bir üründür.

Etanol: İçilebilir özelliktedir. Meyve ve tahılların fermantasyonuyla doğal olarak oluşur. Metanol: Son derece zehirlidir. “Odun alkolü” olarak da bilinir ve sanayide kullanılır. Boya çözücü, cam suyu ve antifriz gibi ürünlerin içeriğinde yer alır.

Dolayısıyla ucuza temin edilen ve içki sanılan bu maddeler, gerçekte cam suyu ya da boya çözücü türevi kimyasallardan farksızdır.

Sahte Alkollerde Hangi Kimyasallar Bulunur?

Sahte veya taklit alkoller genellikle etanol yerine şu tehlikeli maddelerle karıştırılmaktadır:

Temizlik ürünlerinde kullanılan ağır kimyasallar Oje çıkarıcı (aseton) Araç cam yıkama sıvıları Boya sökücüler Antifriz ve bazı yakıtlarda bulunan metanol ile izopropanol Yapıştırıcılarda yer alan etil asetat Asetaldehit: Endüstriyel süreçlerde kullanılan bu madde, alkollü içeceklerde doğal olarak bulunsa da yüksek miktarda tüketildiğinde kanserojen etki gösterebilir. Zehirlenme Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler genellikle tüketimden 10 ila 24 saat sonra ortaya çıkar. Eğer kişi aynı zamanda etil alkol de tüketmişse bu süre 30 saate kadar uzayabilir.

Şiddetli karın ağrısı, bulantı ve kusma Baş dönmesi ve denge kaybı Görme bozukluğu: En tipik belirtidir; “karda yürüyormuş gibi” beyaz lekeler görme, bulanıklık veya çift görme yaşanabilir Nefes darlığı ve bilinç bulanıklığı Sahte İçki Öldürür Mü?

Sahte içkinin, etil alkol yerine çok daha ucuz olan metanolden üretilmesi üreticilere yüksek kâr sağlasa da, “ucuz içki bulduğunu” düşünen tüketiciler için bedeli son derece ağırdır.

Sahte içki tüketiminin başlıca hayati riskleri şunlardır:

Körlük Riski: Metil alkolün parçalanmasıyla oluşan formik asit, doğrudan göz sinirlerine zarar verir. Bir çay kaşığı kadar küçük bir miktar bile kalıcı körlüğe yol açabilir. Organ Yetmezliği: Böbrek ve karaciğer yetmezliğine neden olur, kanın asit dengesini bozarak metabolik asidoz oluşturur. Ölüm: 15–30 ml gibi çok düşük dozlar bile müdahale edilmediği takdirde solunum durması ve ölümle sonuçlanabilir. Sahte İçki Neden Bu Kadar Yaygın?

Sahte alkol sorununun temelinde büyük ölçüde ekonomik nedenler yatmaktadır. Düşük maliyetle üretip yüksek kazanç elde etme isteği, bu tehlikeli piyasayı canlı tutmaktadır. Bu durum yalnızca yasa dışı üreticileri değil, riskin farkında olmayan tüketicileri de hedef haline getirmektedir.

Dünya genelinde sahte içki üretimi çoğunlukla organize suç örgütleri tarafından yapılmaktadır. Endüstriyel ölçekte üretilen bu ürünler, denetimsiz satış noktalarına ve bazı gece kulüplerine dağıtılmaktadır. Ülkemizde ise buna ek olarak ev ortamında yapılan kaçak damıtma yöntemlerinin de yaygınlaştığı görülmektedir.

Yaygınlaşmasının başlıca nedenleri şunlardır:

Vergi ödemeden ve yasal prosedürlere takılmadan piyasaya hızlı ürün sürme isteği Yasal içkilerin fiyatı arttıkça ucuz ürüne yönelen talebin artması Kullanılmış şişelerin yeniden doldurularak maliyetin düşürülmesi

Özetle bu tablo, denetimden kaçan ve yalnızca kendi kazancını düşünen kesimlerin yarattığı, ciddi sağlık sonuçları olan etik dışı bir düzeni ortaya koymaktadır.

Kendimizi Nasıl Koruruz? Bandrol Kontrolü: Şişelerde mutlaka güncel ve yıpranmamış TAPDK/GİB bandrolü bulunmalıdır. Satış Noktası: Ruhsatsız, güven vermeyen ya da “ev yapımı / açık içki” adı altında denetimsiz satış yapan yerlerden alkol alınmamalıdır. Fiyat: Piyasa değerinin çok altındaki fiyatlar her zaman ciddi bir risk göstergesidir.

Sahte içki tükettiğinden şüphelenen bir kişi, herhangi bir belirtiyi beklemeden derhal tam teşekküllü bir hastaneye başvurmalıdır.